Abdulkerim El Halil ve Siyasi Hareketi

Meslektaşımız Yusuf Hazim’in “Abdulkerim El Halil… Arapların İlk Meşalesi 1884-1915” isimli kitabı, Dar Al Farabî Yayınevi’nden çıktı. Kitap, ekler bölümünün yanı sıra 344 sayfa ve 12 bölümden meydana geliyor.

Önsözde belirtildiği gibi söz konusu kitap, 19. yüzyılın sonlarıyla 20. yüzyılın başında El Halil’in Arap kalkınmasındaki rolü ve Arap ülkelerinin Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılması için siyasi ve askeri çalışmalarını, bağımsız Arap devletinin tesis edilmesini takip eden ve 1905 yılında İstanbul’da ilk gizli Arap cemiyetini kurması çerçevesinde, ilk defa yayınlanan bilgileri gün yüzüne çıkarıyor.

El Halil’in faaliyetleri Irak, Necd, Hicaz ve Yemen’in yanı sıra Bilad-ı Şam’ı kapsıyordu. Bu yerlerin temsilcileri ve liderleriyle temas halindeydi.

Kitabın dayanak aldığı kaynaklar içerisinde ise, 11 kaynak bulunuyor. Bu kaynakların sahiplerinden bazıları, ilk Arap konferansına ya da Selim Ali Selam, Cemal Paşa ve Esad Dağir gibi şahsiyetlerin izlediği, müzakerelere katılmışlardı. Diğerleri ise o dönemi yaşamışlar veya idrak etmişlerdi. Satı’El Husri, Muhammed Reşid Rıza, Yusuf İbrahim Yazbek ve Emin Said gibiler ise tarihçiydiler.

Yazar, herhangi bir tarihçinin, Abdülkerim El Halil’in Arap hareketini başlatmasındaki ve ümmeti uyandırıp, aralarında milliyetçilik bilincini yaymasındaki öncü rolü hakkında, tam olarak bütün gerçekleri toplamasının gerçekten zor olduğunu ifade ediyor.

Bu sığ bilgiler karşısında hassas ve bilimsel bir metoda dayanarak Hazim’in, El Halil’in siyasi hareketi ve bağlantıları hakkında mevcut en fazla bilgiyi toplamaktan başka seçeneği yoktu.