Dünya, İran’daki protestoları nasıl gördü?

İran rejiminin, iki hafta önce, ülkedeki hayat pahalılığı, yolsuzluk ve İran’ın dış ülkelere yönelik müdahalesine karşı başlayan protestoların medyada yer almasını engelleme çabalarına rağmen protestolar, başkent Tahran başta olmak üzere İran’ın birçok şehrinde devam ediyor.

Sunday Times

İngiltere’de yayın yapan Sunday Times gazetesinde, bugün yayınlanan haberde, İran rejiminin iddialarının aksine, ülkedeki protestoların CIA ya da bir başka dış gücün etkisiyle başladığına dair hiçbir işaret olmadığına dikkat çekildi.

İran’daki halk isyanının ülkedeki zulme tepki olarak geliştiği ve başkent Tahran’ın dışına taştığına dikkat çekilen haberde, 2009’daki Yeşiller Hareketi’nin aksine son protestoların siyasi nedenlerle değil toplumsal nedenlerle ortaya çıktığı dile getirildi. “Protestoların ne zamana kadar süreceği belirsiz. Devrim Muhafızları, isyanı bastırdığını ilan etmesine rağmen gösteriler devam ediyor” değerlendirmesi yapıldı.

Guardian

Guardian gazetesinde bugün yayınlanan raporda, olaylarda 100 göstericinin tutuklandığına işaret edilerek, “İran rejimi gösterileri bastırmak için geniş bir tutuklama hamlesi başlattı” değerlendirmesi yapıldı.

Uluslararası Af Örgütü

Uluslararası Af Örgütü (Amensty) ise İran rejimini, barışçıl göstericilere karşı şiddet ve tutuklama yöntemiyle bastırma politikası izlemekle suçlarken, Birleşmiş Milletler (BM) kurumlarında faaliyet gösteren 4 insan hakları uzmanı, Cuma günü yayınladıkları ortak bildiride, 28 Aralık günü başlayan protesto gösterileri boyunca 21 göstericinin İran güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğüne ve yüzü aşkın göstericinin tutuklandığına vurgu yaparak, Tahran yönetimine insan hakları ve ifade özgürlüğü ilkesine saygı duyma çağrısı yaptı.

Washington Post

ABD’de yayın yapan Washington Post gazetesi, dün yayınladığı haberde, İran’daki protesto eylemlerinin ülkenin içinden geçtiği zor ekonomik şartlar nedeniyle ortaya çıktığına değinilerek, “Son yıllarda, İran’da çok sayıda özel şirketin sürpriz bir şekilde kapanmak zorunda kalması nedeniyle çok sayıda İran vatandaşı mallarını ve yaşamları için gerekli olan işlerini kaybetti” değerlendirmesine yer verildi.

İran Veri Merkezi’nin ülkedeki işsizlik oranının yüzde 11.7 seviyesinde olduğu yönündeki açıklamasına rağmen ekonomistlerin işsizlik oranının açıklanandan çok daha yüksek olduğuna dikkati çektiğine yer verilen haberde, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani’nin vergi düzenlemesine rağmen ekonomik durumda hiçbir iyileşme olmadığı ve bu durumun çalışanlara büyük etki ettiği vurgulandı.

Haberde, göstericilerin İran hükümeti tarafından, Devrim Muhafızları’na 8 milyar dolarlık bütçe payı ayırmasını eleştirdiğine ve İran’ın bölgedeki ülkelerin içişlerine müdahale etmesini reddettiğine değinilirken, İran’daki dini müesseselerin halkın içinde bulunduğu fakirliğe rağmen bütçeden büyük pay aldığı aktarıldı.

Trump’tan protestoculara Twitter’dan destek

ABB Başkanı Donald Trump Twitter hesabından İran’daki protestoculara destek verdi. Twitter’dan, “İran halkı nihayet vahşi ve yozlaşmış İran rejimine karşı harekete geçti. Başkan Obama’nın çok aptal bir şekilde verdiği para, teröre ve birilerinin ceplerine gitti. İnsanların yemeği az, enflasyonu yüksek, insan hakları ise yok. ABD’nin gözü üzerinizde!” mesajını paylaştı.

Bir diğer tweetinde ise Trump, “Çürümüş yönetimi devirmek için çabalayan İran halkına saygılar. Zamanı gelinde ABD’den büyük destek göreceksiniz” dedi.

İran Şura Meclisi toplantı düzenleyecek

Öte yandan İran Şura Meclisi, gösterilere ilişkin olarak, bugün, kapalı bir toplantı düzenleyecek. Toplantıda, İçişleri Bakanı Abdurrıza Rahmani Fazli, İstihbarat Bakanı Mahmud Alavi ve Yüksek Milli Güvenlik Meclisi Sekreteri Ali Şemhani’nin gösterilere dair birer sunum yapması bekleniyor.

AFP’nin haberine göre, Şura Meclisi Toplantısı’nda, gösterilerin çıkış nedeni tartışılırken, Parlamento üyeleri ise, 2018 bütçe tasarısını tartışmaya devam edecek. Parlamentoda tartışılacak bir başka konu da İran’da en fazla kullanılan sosyal iletişim ağı Telegram’a uygulanan karartma olacak.

Protestolar nasıl başladı?

Eylemler ilk olarak perşembe günü ülkenin ikinci büyük kenti Meşhed’de yüzlerce kişinin hayat pahalılığı, yoksulluk ve yolsuzluğu protesto etmesiyle başladı. Bir gün sonra, Kirmanşah’ta halk sokağa döküldü.

Ülkenin çeşitli şehirlerinden düzenlenen gösterileri tetikleyen sebepler yükselen, enflasyon, işsizlik ve yolsuzluk.

İran uzun süredir ağır yaptırımlar altında ekonomik sıkıntılar çekiyor.

Ülkede işsizlik bu yıl resmi rakamlara göre yüzde 12,4’e çıktı.

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani ise ABD öncülüğündeki Batılı güçlerle yapılan nükleer anlaşma sonucu ekonominin kısa sürede düzeleceğini söylüyordu.

Bir haftada yumurta fiyatının iki kat arttığı ülkedeki ekonomik talepler, hükümet politikalarına yönelik öfkeye dönüştü.

İran’ın dış politikasına da tepki var. Meşhed’de bazı göstericiler hükümetin Orta Doğu ülkelerine müdahalesine “Hayatım Gazze için değil, Lübnan için değil, İran içindir” sözleriyle gösterdi.

İran Şura Meclisi halk protestolarının etkilerini görüştü