IKBY sınır kapıları, Erbil ve Bağdat arasında uzlaşı bekliyor

Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) topraklarını İran ve Türkiye’ye bağlayan sınır kapıları konusu, 25 Eylül 2017 tarihinde düzenlenen bağımsızlık referandumu öncesi Erbil ve Bağdat yönetimleri arasındaki tartışmaların odağında bulunuyordu. Konu iki yönetim arasındaki ilişkilerin düzeltilmesinin önündeki en büyük engel olmaya devam ediyor.

Irak Merkezi Yönetimi kuvvetleri ve Haşdi Şabi militanlarının 16 Ekim 2017 günü yeniden Kerkük’e girmesine rağmen merkezi hükümet, Erbil’den İran ve Türkiye’ye açılan 5 sınır kapısının idaresini kendisine devretmesini talep etmeye devam ediyor.

İran, militanlarının Suriye’ye rahat geçirmek için sınır kapısının Bağdat verilmesini istiyor

Bağdat yönetimi, Tahran ve Ankara yönetimi ile askeri koordinasyon kurarak güç kullanmak suretiyle ele geçirmeye çalıştığı sınır kapılarının devredilmesini Erbil yönetimiyle siyasi çözüm diyaloğuna girmek için ön şart olarak sunuyor. Merkezi yönetimin üzerinde en fazla ısrar ettiği sınır kapıları ise Türkiye’ye açılan stratejik İbrahim Halil sınır kapısı ile Suriye’ye açılan Fişabur sınır kapısı oldu. İran, Irak hükümetinin Fişabur sınır kapısını devralma konusundaki ısrarı, kendisine bağlı militanları herhangi bir engelle karşılaşmadan Suriye’ye gönderme imkanı sağlaması için destek veriyor.

Sınır kapılarını kapatmakla tehdit etti

İran’ın bu planı, büyük devletleri Irak hükümetini referandumdan kaynaklanan krizi siyasi diyalog yoluyla çözme yoluna itmesine sebep olmuştu. Türkiye ve İran ise IKBY’nin sınır kapılarını merkezi hükümete devretmemesi halinde sınır kapılarını kapatmakla tehdit etmişti.

Türkiye ve İran’ın sınır kapılarını kapatma tehdidinde müttefik olmasına rağmen bu adım sadece Türkiye tarafından atıldı. Ankara hükümeti, IKBY’ye açılan üç sınır kapısını 40 günlüğüne kapattıktan sonra yeniden açmıştı.

Üç ülkeye açılan 5 sınır kapısı

IKBY, komşu üç ülkeye açılan 5 sınır kapısına sahip. Bölgenin kuzey ucunda bulunan Zaho kenti yakınlarındaki İbrahim Halil (Habur) sınır kapısı, IKBY’nin ihtiyaçlarının büyük bölümünün karşılandığı en önemli sınır kapısı olarak öne çıkarken bununla birlikte batıdaki Duhok kentinde bulunan Fişabur sınır kapısı da IKBY’nin Suriye’ye açılan tek kapısı durumunda. IKBY’nin İran’a açılan sınır kapıları ise Erbil’in kuzeydoğusundaki Hac İmran, Süleymaniye’nin doğusundaki Başmağ ve Süleymaniye’nin güneyindeki Pervezhan sınır kapıları.

IKBY Gümrük Birliği Müdürü Samal Abdurrahman, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Irak hükümetinin sınır kapılarının ortak idaresi için personel göndermediğini ve sınır kapıların IKBY tarafından yönetilmeye devam ettiğini söyledi.

Abdurrahman, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamasında, “Bağdat ve Erbil gümrük heyetleri arasında uzun ve olumlu görüşmeler yapılarak, Irak Anayasası çerçevesinde sınır kapılarının ortak idaresi için temel şartlarda uzlaşı sağlandı ancak iki taraf arasındaki siyasi uzlaşının henüz sağlanamaması nedeniyle gümrük ittifakı uygulanamıyor. Sınır kapılarından elde edilen gelirler IKBY kasasına girmeye devam ediyor” dedi.

Sınır kapılarını çözümü için görüşmeler sürüyor

Irak Merkezi Hükümeti, bu yılbaşında aldığı kararla IKBY’nin civar ülkelere açılan ve sayıları 10’u bulan gayrı resmi sınır kapılarını kapatmıştı. IKBY sınır kapıları resmi olduğunu belirtiyor. Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada bu konuya da değinen Abdurrahman, “IKBY, civar ülkelere açılan bütün sınır kapılarını resmi olarak tanımlarken Bağdat yönetimi İbrahim Halil, Fişabur, Hac İmran, Pervezhan ve Başmağ sınır kapılarını resmi olarak niteliyor” ifadelerini kullandı.

Bağdat yönetimi tarafından gayrı resmi olarak tanımlanan bazı sınır kapıların hala açık olduğunu ve Irak hükümeti tarafından kapatılan sınır kapılarının yeniden açılması için ortak gümrük komitesi aracılığıyla görüşmelerin sürdürüldüğünü belirten Abdurrahman, söz konusu sınır kapılarının kapatılmasının ulusal ekonomiye büyük bir zarar verdiğini sözlerine ekledi.

Abdurrahman, açıklamasında, Türkiye ile IKBY arasındaki gümrük ticareti hacminin referandum krizi öncesindeki seviyeye geri dönerek yıllık 10 milyar dolarlık bir seviyeye ulaştığını, İran ile IKBY arasındaki gümrük ticareti hacminin ise yıllık 6 milyar dolar olduğunu sözlerine ekledi.