İran, nükleer anlaşma konusunda temkinli

İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, 12 Mayıs’ta Dışişleri Bakanı Cevad Zarif ve Petrol Bakanı Bijen Zenganeh’in de katılımıyla ABD’nin nükleer anlaşmadan çekilmesine dair bir toplantı gerçekleştirdi. Bu bağlamda Zarif, başta ekonomi olmak üzere Trump’ın nükleer anlaşma kararının etkilerine karşı koyabilmek ve İran’ın seçeneklerini belirlemek için Moskova, Avrupa ve Çin’e değinerek uluslararası görevleri ele aldı.

Ruhani, nükleer anlaşmanın devamlılığı için İran’ın ekonomik çıkarlarının sağlanması gerektiğini vurguladı. Dışişleri Bakanlığına, nükleer anlaşmanın yükümlülükleri konusunda Çin, Rusya ve üç Avrupa ülkesiyle müzakereleri yürütmek, ilişkileri normalleştirmek ve ekonomik ilişkileri geliştirmek üzere bu bölgelere delegasyonlar gönderme çağrısında bulundu.

Öte yandan Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, nükleer anlaşmayı kurtarma amaçlı bir tur kapsamında bugün Pekin’e ve yarın da Moskova’ya ziyarette bulunacak. Bakan, Salı günü de Brüksel’de üç Avrupa ülkesinin (Fransa, İngiltere ve Almanya) Dışişleri Bakanları ile görüşecek. Nitekim İran Cumhurbaşkanı Ruhani, geçtiğimiz Perşembe günü Almanya Başbakanı Angela Merkel ile telefon görüşmesi gerçekleştirerek, üç Avrupa ülkesinin nükleer anlaşmaya dair “açık ve dürüst” bir pozisyon benimsemelerini ve ABD’nin kararının ardından güvencelerin sağlanmasını talep etmişti.

Ruhani’nin söz konusu talebi ise, ABD’nin anlaşmadan çekilmesine dair geçtiğimiz Çarşamba günü Dini Lider Ali Hamaney tarafından belirlenen şartlar ışığında gelişti. Zira Hamaney, Avrupa ülkelerine güvenmediğini söylemiş ve hükümete Avrupalı taraflardan güvenceler alma çağrısında bulunmuştu.

Bu bağlamda İran Öğrenci Haber Ajansı ISNA’nın haberine göre Ruhani, üst düzey ekonomistler tarafından nükleer anlaşmadaki son gelişmenin etkilerine yönelik bir görüşme çerçevesinde ekonomik politikaları takip etme gerekliliğini vurguladı.

Öte yandan toplantıya, İran Sanayi, Ticaret ve Maden Bakanı, Ekonomi ve Maliye Bakanı ve merkez bankası başkanı da katıldı. Toplantıda, son beş ay içerisinde bozulmalara tanık olan döviz piyasasının seyri ve Trump’ın kararının ardından mali sorunların kötüleşmesine dair İranlıların endişeleri ele alındı. Ruhani ise, bir ay önce hükümet tarafından açıklanan yeni politikanın uygulanması için ekonomi kurumlarından ve bankalardan bir toplantı talep etti.

Öte yandan hükümet, İran’ın dolar cinsinden ihracat artışının, geçtiğimiz ay görülen yüzde 5’e kıyasla yüzde 32 civarında olduğunu bildirdi. Hükümete yakın haber ajanslarının aktardığına göre, Ticaret Odası Başkanları, “ekonomistlerin, Ruhani’nin hükümet planını uygulamaya hazır olduklarını” ifade etti.

İran Dışişleri Bakanlığı da bir rapor yayınlayarak, nükleer anlaşmadaki yükümlülüklerini yerine getirmek için Avrupa ülkeleriyle istişarelerde bulunduklarını söyledi.

Diğer taraftan toplantıda, ABD’nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından Petrol Bakanlığının, Merkez Bankasının ve diğer organların konuya dair önerileri de ele alındı. Öyle ki İran Cumhurbaşkanı Birinci Yardımcısı İshak Cihangiri, dün Tahran Uluslararası Kitap Fuarı’nda yaptığı açıklamada, “ABD yönetimi, özellikle ekonomik konularda nükleer anlaşmadan herhangi bir fayda sağlayamamamız için İran’da bir güvenlik açığı yaratmaya çalışıyor” dedi.

Cihangiri, “ABD’liler, İran’a karşı ekonomik darbelerle riskli bir geleceğin önüne geçmeye çalışıyor” ifadelerini kullandı. Yerli muhaliflerinden Ruhani’ye karşı yapılan baskıya da değinen Cihangiri, “Amerikan büyüsünü ve planlarını ortadan kaldırmak, ABD’ye karşı birlik olmak konusunda çözüm İran halkının elindedir” şeklinde konuştu.

Aynı şekilde İran Devrim Rehberi Ali Hamaney’in danışmanı Ali Ekber Velayeti, Avrupa ülkelerinin ABD’ye bağımlılıklarının bu ülkelerin “siyasi statüsüne” zarar verdiğini vurguladı.
Velayeti, ülkesinin İran ve Avrupalı Dışişleri Bakanları arasında yapılan görüşmelerde taviz vermek istemediğinin altını çizdi.

Ali Ekber Velayeti, dün Türkmenistan Dışişleri Bakanı ile görüşmesi sırasında gazetecilere yaptığı açıklamada, “ABD’nin nükleer anlaşmadan çekilmesi, uluslararası yasalara ve yükümlülüklere bağlı olmadıklarını, aynı şekilde sözleriyle de güvenilmez olduklarını gösterdi” dedi.

Nükleer anlaşmadaki tarafların Trump’ın tavrını değiştirme çabalarına dair karamsarlığını dile getiren Velayeti, Trump’ın kararının “Rusya, Çin, Almanya, Fransa ve İngiltere’nin ABD’ye uluslararası anlaşmadan çekilmemesi yönündeki tavsiyelerine rağmen” 19. yüzyıl zihniyetine geri döndüğünü vurguladı.
ABD tarafının, nükleer anlaşmadan çekilmesiyle “ana mağdur” olacağına inandığını söyleyen Ali Ekber Velayeti, ülkesinin ABD talepleri karşısında boyun eğmeyeceğinin altını çizdi.

Velayeti, nükleer anlaşmadaki diğer tarafların tutumlarına da değinirken, İran’ın Avrupa ülkelerinin pozisyonlarını sorguladığını, ancak “Çin ve Rusya’nın imzaladığı anlaşmayı ihlal etmediğini” belirtti. İranlı yetkili, söz konusu ülkelerin nükleer anlaşmaya ve ABD’ye olan bağlılıklarını takip etmek için önümüzdeki 3 haftanın bir test olduğunu ifade etti. ISNA haber ajansı da “Durum, İran’dan önce, Avrupa ülkelerinin siyasi duruşuna zarar veriyor” ifadelerine yer verdi.

Ali Ekber Velayeti, İran’ın ABD’nin tehditlerine karşı koyup bölgesel varlığını güçlendirebileceğine dikkati çekti. ABD’nin Tahran’ın bölgesel rolüne dair taleplerine değinen Velayeti, ülkesinin Suriye, Lübnan, Filistin ve Yemen hükümetlerini koordine ettiğini ve balistik füze programında herhangi bir taviz vermeyi de reddedeceklerini söyledi.