İran’da uyuşturucu sorununa kontrollü çözüm

ŞARKU’L EVSAT – TAHRAN -İran Parlamentosu Yargı Komisyonu sözcüsünün ‘devlet eliyle uyuşturucu dağıtımı’ kanununun onaylandığını ilan etmesinden birkaç gün sonra Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi (DMTK) üyesi Said Sefaiyan, uyuşturucu ticaretinde 220 ila 250 bin arasında kişinin yer almasının yanı sıra İran nüfusunun % 17’sinin uyuşturucu alışverişine yöneldiğine dikkati çekti.

DMTK’ya bağlı Bağımlılıkları Engellemeye Çalışma Topluluğu Başkanı Said Sefatiyan, İran hükümetine sunulan ‘uyuşturucu dağıtımı’ tasarısının bağımlılık olgusunu ortadan kaldırmayı hedeflediğini savundu. Sefatiyan, “İranlıların yüzde 17’si uyuşturucu alışverişine eğilimli” diyerek, bunların yüzde 5’inin uyuşturucu alıp sattığını, yüzde 12’sinin de uyuşturucu tacirleri arasındaki irtibatın koparılmaması ve uyuşturucu tüketiminin denetlenmemesi durumunda uyuşturucu tuzağına düşeceklerini belirtti.

İran Meclisi Yargı Komisyonu Sözcüsü Hasan Nevruzi, geçtiğimiz Cuma, “Devlet eliyle Uyuşturucu Dağıtımı’ tasarısının nihai olarak onaylandığını duyurdu. İranlı yetkiliye göre bu tasarı, karar mercilerinden onay aldı ve böylece devrimden önceki eski bir kanun tekrar yürürlüğe konmuş oldu.

İran meclisinin uyuşturucu suçlularının idam cezasını hafifletmeye dair tasarısı hakkında Nevruzi, “100 kg’dan az tiryak taşıyanlar veya iki kg sentetik uyuşturucu üreten ya da 5 kg sentetik uyuşturucu taşıyanlar için idam cezasının ilk etapta hapis cezası ile değiştirilmesine karar verildi” açıklamasında bulundu.

Sefatiyan dün, bağımlılıktan sorumlu merkezlerin gözetiminde olan 500 ila 700 bin arasında kişinin varlığına ek olarak uyuşturucu pazarında sayıları 220 ila 250 bin arasında değişen kişilerin faaliyetlerine işaret etti. Hükümetin haber kaynaklarının aktardığına göre İranlı yetkili ekiplerin senelik 600 ila 700 ton arasında uyuşturucu madde ele geçirdiklerini ve yetkililerin bağımlılara uyuşturucunun yasal yollarla temini meselesi ile yüzleşmesi gerektiğini de dile getirdi.

Sefatiyan, tasarının istatistiksel sonuçlar verebilecek veya tüm bağımlılara yardımcı olabilecek bir uygulama olmadığını ifade ettikten sonra, “Bağımlıların sayısını olabildiğince azaltmayı hedefliyor.” diyerek hükümet eliyle uyuşturucu dağıtımının suçluların sayısını da indireceğine dikkat çekti.

Öte yandan Sefatiyan, uyuşturucu ile mücadeleyi üstlenen resmi makamların ülkedeki kaçak bağımlıların sayısını açıklamaktan kaçınmasını eleştirdi. Şehrvend gazetesi, geçtiğimiz Aralık ayında Tahran’ın banliyölerinde yaşayan insanlar hakkında sunduğu raporda ülkedeki kayıtdışı bağımlılara ışık tutmuştu. Sefatiyan aynı şekilde geçen ay içinde hükümetteki bakanlar tarafından dile getirilen istatistiklerde bağımlılık konusundaki iyileştirmelerin az olmasını da eleştirdi ve “O istatistikler hatalı verilere dayanıyor.” dedi.

Yetkili merciler tarafından çıkan istatistiklerin ve insan hakları merkezlerinden gelen ithamların AİDS hastalığının yayılması ile uyuşturucunun tehlikeli boyutlara varması arasındaki ilişkiyi karartmayı hedeflediği konusunda şüpheler hüküm sürerken insan hakları merkezleri uyuşturucu ticareti suçlamasıyla idam uygulamasında her gün yeni rakamlar naklediyor. Tahran rejimi, idamların artması sebebiyle uluslararası eleştirilere maruz kalıyor.

Toplumsal tehditler, geçtiğimiz Nisan sonu ve Mayıs ortasına yayılan başkanlık seçimleri kampanyasında değinilen ana konulardan biri idi. 6 aday televizyon tartışmalarında toplumsal tehditlerin yayılması konusunda yetkili makamlara ithamlarda bulundu. Ancak kapışmalar gösterdi ki toplumsal tehditler kurulacak hükümetin üst düzey yetkililerinde bir endişeye sebep oldu ve korku yayımlanan istatistiklerden daha derin bir hal aldı. Tartışma, toplumsal tehditler kapsamında işsizliğin artmasından sonra uyuşturucunun yaygınlaşması olgusuna da ışık tuttu. Uyuşturucu ile mücadele teşkilatından İranlı bir yetkili bağımlılığın İranlı ailelerin yaklaşık %90’ında endişeye sebep olduğunu belirtti. Diğer yandan Uyuşturucu ile Mücadele Komisyonu Başkanı Ali Haşimi, önceki gün yarı-resmi Öğrenci Haber Ajansı’na (İSNA) verdiği demeçte “Uyuşturucunun devlet eliyle dağıtımı, kirli paranın kaçakçıların elinde dolaşmasını azaltacaktır. Uyuşturucuya olan talebin azaltılması yönünde bir politika, çetelerin uyuşturucu satışından elde ettikleri kirli paraların ve kirli para dağıtmak suretiyle avukatlar ve hâkimlerin dâhil olduğu devlet kurumlarındaki kirliliğin azalmasına yardımcı olacaktır.” dedi.

Yeni kanunun savunusunda Haşimi, %60 oranında bağımlının panzehir alışverişi yapmasına işaret ederek bu kanunun panzehir konusundaki tehlikeleri de ortadan kaldıracağının altını çizdi.

Bununla birlikte Sefatiyan, hükümetin uyuşturucu uygulamasına ölçütler koymasını talep etti. Bu bağlamda, “Yaş grupları; hangi ilacın ne miktarda olacağı; bağımlıların daha önce tedaviye yaklaşıp yaklaşmamaları gibi konularda ölçütler konmalı.” dedi.

İran’daki idamları denetlemeden sorumlu İran İnsan Hakları Merkezinin geçtiğimiz hafta yayımladığı en yeni rapora göre, raporun hazırlandığı son günlerde ülke her dört saatte bir idam vakasına şahit oluyor. İlan edilen idam cezalarının çoğunun sebebi ise uyuşturucu ile bağlantılı suçlar.

İran yargısı, İnsan hakları merkezlerinin mecliste ceza hafifletme teklifinin sonucu ilan edilmeden idam cezalarının geçici olarak durdurulması yönündeki çağrısına kulak asmıyor. Müfettişlere göre, idam vakalarının çoğu, birkaç ay sonra meclis tarafından okunacak hafifletilen cezalar kapsamına girebilir.

İran Uyuşturucu ile Mücadele Komisyonu, 5 seneden sonra 26 Haziran’da resmi ilk istatistiği açıkladı. Komisyona göre 1 milyon 800 bin İranlı, uyuşturucu bağımlısı. İstatistiklere göre uyuşturucu %5,3 oranında yayılırken uyuşturucu ile mücadele ekipleri geçtiğimiz 3 ay boyunca yaklaşık 200 ton uyuşturucu madde ele geçirdi.

İstatistikler, ölümlerin yaklaşık %6,2 oranında arttığına işaret etti. Bu oran 3 ila 190 bin arasında uyuşturucu bağımlısına denk geliyor ve dünya ortalamasının üzerinde. Bağımlılık ülkedeki ölüm ve hastalıklara sebep olan 5 etken arasında yer alıyor.

Diğer yandan İran istatistiklerine göre uyuşturucu madde çeşitlerinin yaygınlaşması ile panzehirler %66,8; kenevir (haşhaş) ve marihuana %11,9; eroin ve kokain %10,6; metamfetamin gibi sentetik maddeler %8,1 oranında yaygınlaştı ve uyuşturucu tüketimi senelik 500 tonu aşıyor.

Uyuşturucudan sorumlu merciler, İran’da geleneksel uyuşturucu tüketiminin sentetik uyuşturucuya dönüşmesinden korkuyor. Aynı korku, bağımlılığın erkeklerden kadınlara dönüşmesi ve bağımlılık yaşının 15’e kadar düşmesi konusunda da duyuluyor.