İspanya ve Katalonya: Yüzyıllar süren çekişme

Madrid ve Barcelona arasındaki ilişkiler yüzyıllar boyunca birtakım krizler yaşayarak günümüze kadar ilerledi. Geçtiğimiz Cuma günü Katalonya Parlamentosu’nun bağımsızlığını ilan etmesi de bur krizler zincirinin son halkası oldu. 18. yüzyılda,  İspanya veraset savaşlarında Anjou Dükü Philippe ve Avusturya Kralı Charles arasındaki savaşta Katalanlar, Charls’ı destekledi. Fransız kuvvetlerinin desteğini alan İspanya güçleri 11 Eylül 1714’de savaşı kazanarak Barcelona’yı ele geçirdi.

1931 seçimleri İspanya’da ikinci cumhuriyetin doğmasına yol açtı. Bir yıl sonra, parlamento, Katalonya’nın özerkliğini kabul ederek Katalancayı, Castilla örneğinde olduğu gibi, resmi dil olarak benimsedi. Bağımsızlık yanlılarının giderek artan baskısıyla, Katalonya Özerk Hükümeti Başkanı Luis Companes, 6 Ekim 1934’te, “İspanya Federal Cumhuriyeti’ndeki Katalan Devleti” ilan etmesine yol açtı.

Bağımsızlık rüyası sadece 10 saat sürdü; İspanya Ordusunun müdahalesi onlarca kişinin ölümüne neden olurken, 7 Ekim’de Companes teslim oldu ve tutuklanmasının ardından 1940 yılında Franco’nun adamları tarafından kurşuna dizilerek idam edildi.

General Francisco Franco’ya bağlı güçler Barcelona’yı 24 Ocak 1939 tarihinde ele geçirmesiyle, Tarihçi Paul Preston’a göre 400 bin kişinin ölümüne neden olan, İspanya iç savaşı son buldu. Katalan kurumları kaldırıldı ve İspanya’da Katalanca’nın kullanımı yasakladı. Bu durum 1975’te Franco’nun ölümüne kadar devam etti. Franco’nun vefatından sonra demokrasiye geçildi ve Katalonya için bir hükümet kurulmasına izin verildi. 31 Ekim 1978’de İspanya Anayasası kabul edildi ve bölgelere özerklik verilmesinin yolu açıldı.

Fransız basınına göre, ertesi yıl gerçekleşen bir referandumda, Katalan halkı, eğitim ve sağlık alanındaki yetkileri de içeren yeni bir özerklikle, özellikle de dil ve kültür politikası üzerine kazanımlar elde etti. Katalan polisi kuruldu ve Katalanca bölgenin resmi dili olarak bir kere daha tanındı.

Mart 2006’da, sosyalist hükümetle yapılan müzakereler, Katalonya’nın özerkliğini önemli ölçüde güçlendirdi. Parlamento, “Katalonya bir Millettir” cümlesini içeren metni onayladı. Mariano Rajoy liderliğindeki Muhafazakâr Parti gelişmeye itiraz etti.

13 Eylül 2009’da, özerkliğin güçlenmesiyle Arnis adında bir köy, Katalonya egemenliği için ilk sembolik oylamayı düzenledi. Ardından yüzlerce köy ve kasaba da aynı oylamayı düzenledi. Haziran 2010’da Anayasa Mahkemesi, 2006 tarihli tüzüğün bir kısmının yürürlükten kaldırılmasını emretti ve tanımlamak için “Katalonya bir millet” teriminin yasal bir değeri olmadığını hükmetti ve Katalan’cayı idari organlarda ve medya kuruluşlarında tercihli dil olmaktan çıkardı.  Anayasa Mahkemesi kararı ‘aşağılama’ olarak nitelendiren yüz binlerin katıldığı yürüyüşlerle protesto edildi.11 Eylül 2012’de, İspanya’nın maddi sıkıntı yaşadığı dönemlerde, bir milyondan fazla kişi Barcelona sokaklarında bağımsızlık için protesto yürüyüşüne katıldı.

9 Kasım’da Katalonya sembolik bir oylama yapıldı ve Fransız basınına göre, Katalanlar’ın yüzde 80’i bağımsızlıktan yana oy verdi. Merkezi hükümet ise, halkın yüzde 35’lik bir oranının katıldığı oylamayı anayasaya aykırı buldu.

27 Eylül 2015’te bağımsızlık yandaşı partiler bölge parlamentosundaki çoğunluğu elde ederek, 9 Kasım’da en geç 2017 yılına kadar bağımsız bir Katalonya cumhuriyetinin kuruluşuna yönelik bir program başlattı.

10 Ocak 2016’da, Carles Puigdemont Katalonya Başkanı oldu. Katalonya Parlamentosu, 27 Ekim 2017’de Madrid’in yasaklamasından bir ay sonra oyların yüzde 90’ının evet olduğu fakat katılımın yüzde 43’i geçmediği bir referandum yapıldı ve Katalonya Parlamentosu bağımsızlığı ilan ederek İspanyayla ilişkileri kestiğini açıkladı. Başbakan Mariano Rajoy, buna karşılık, bölgeyi Madrid vesayetinin altına yerleştirdi.