Libya ve Loya Jirga’nın kopyalanması

Libya’nın güneyinde düzenlenen kabileler toplantısını desteklemek için aralarında Avrupa Birliği’nden(AB) temsilerin de olduğu uluslararası hareket, Afgan Loya Jirga’sını (önemli bir karar öncesi kanaat önderlerinin katıldığı toplantı) kopyalamaya yönelik bir girişim olabilir. Ancak bu kopyalama, Libya tarzında yüksek meclisi yeniden canlandırmaya yönelik bir girişim olmalıdır. Bu adım, demokrasiye ve seçilmiş kurumlara saygı gösterdiğini iddia eden devletler tarafından parlamentonun zayıflatılmasından hatta kasten yok sayılmasından, meşruiyetinin ve kararlarının göz ardı edilmesinden sonra ülkedeki politik dengeyi özellikle de yasama dengesini yeniden sağlamak için başarılı bir gelişme olabilir. Ki parlamentonun zayıflatılması ve yok sayılması, Libya’da siyasi bir boşluk oluşturdu.

Bunun için kabilelerin toplantısı, toplumsal gerçeklikle ilgili siyasal dengeyi yeniden sağlamak adına memnuniyet verici ve doğru bir adımdır. Fakat bu, ülkeyi iç savaşa götürebilecek kabilesel bölüşme şeklinde değil, genel ulusal bir vizyona çerçevesinde yapılmalıdır.

Ancak şöyle bir soru var: Libya’nın, vatan ve vatandaşlık kaygısından uzaklaşarak ideolojik anlaşmazlıklara girdikten sonra ülkeyi partizan sürtüşmelerden çıkartmak ve anayasa ile yasama boşluğundan kurtulmak için gerçekten Loya Jirga’ya ihtiyacı var mı?

Aslında toplumsal buluşmaları kaybeden partiler, sadece ülkenin yönetim mekanizmasıyla, özellikle de siyasal İslam örgütleriyle ilgili değil de ülkenin coğrafyasıyla ilgili anlaşmazlıktan başlayarak mutabık kalınacak bir çözüm sunabilir. Ki gerçekte ulusal devlete inanmayan siyasal İslam örgütlerinin projesi, hilafet ve kendi fikirlerini yurt dışına ihraç etmektir.

Çözüm, kabilelerin toplantısında olabilir ya da bu toplantı, ulusal bir vizyon sunabilir. Öyle ki kabileler, ülkeyi sömürgeci güçlerden kurtarmada, terörü kabul ve reddetmek konusunda, teröre yönelik toplumsal desteği engellemede önemli ve başat bir rol oynadı. Partiler, kurulma aşamalarında zorluklar yaşarken; kabileler, ilk Libya anayasasını yazma konusunda mutabık kaldı. Partiler, liderlerin tartışmasına şahit oluyor. Çoğu parti, üyeleri arasında bir uzlaşmaya varamadı. Hatta ulusal bir proje üretme konusunda da anlaşmaya varamadılar. Aksine siyasal İslam partileri, açıktan teröristleri destekleyerek onları kucakladı ve onlara siyasi bir kılıf sağladı. Bunun için partilerin demokratik sürece girmesi gerektiğini söylemek doğru değildir. Demokrasi, sadece partilerle gerçekleşmez. Sonuçta partiler, yönetime ulaşmaya çalışan siyasal bir sistem olarak kalmaya devam edecektir. Partiler, sadece bir araç olup demokrasiyi uygulama mekanizmalarından birisidir. Parti sistemi, partiler olmaksızın demokrasinin geçersiz olacağı tek yöntem değildir. Sağlıklı ve yeni bir model üretmek mümkün. İlk Atina demokrasisi, partileri tanımadı. Bunun için demokrasi, hem partilerle hem de partiler olmaksızın gerçekleştirilebilir. Mevcut durumda bunun, partileri ve partilere ihtiyaç boyutunu değerlendirmek için tek standart olmadığı doğrudur. Fakat bu, parti tecrübesinin uzun süre kesintiye uğraması ve parti kültürünün olmamasından dolayı Libya’da çözümün gecikmesi, krizin sebepleri arasında yer alıyor. Bana göre mevcut süreçte Libya’daki siyasal çözümün başarılı olması için parti gürültüsünden ve devam eden çatışmadan kurtulmak gerekiyor.

Bazılarının zihinlerinde canlandığı gibi parti çalışması, vatan ruhuyla gerçekleşirse partiler demokrasiyi engellemiş olmayacaktır. Fakat Libya örneğinde partiler, çözümün değil problemin bir parçasıdır.

Mesele, partilerin olmaması gerektiğiyle ilgili değil. Aksine Libya’daki parti tecrübesi hala olgunlaşmadı. Ayrıca Libya’da finansı kontrol etmek ve dış finansı ortaya çıkartmak için ne bir mekanizma ne de partileri düzenleyen bir anayasa var. Bana göre mevcut durumda partilerin dondurulması ülke için en uygun olanıdır. Partiler, Libya’yı nereye gittiğimizi bilmediğimiz bir krizin içine soktu. İdeolojik çekişmelerden ve partisel inatçılıktan dolayı bir krizden çıkıp başka bir krize geçiyoruz. Bundan dolayı partiler, kalkınmayı engelledi ve toplumu parçaladı.

Allah Teâlâ’nın “(İnsanlar) işlerini kendi aralarında parça parça ettiler. Her grup kendinde bulunan ile sevinip böbürlendi” (Müminun Suresi, 53. Ayet) sözünün doğruladığı şu anki bölünmüşlük ve parçalanmışlık durumu, partilerin dışında bir çözüm aramaya sevk ediyor. Ülkeyi korumak ve krizden çıkmak için geçiş sürecinde partilerin dondurulması gerekiyor. Partiler tek başına demokrasiyi gerçekleştirmiyor.