Mısır ve Sudan arasında ilişkiler gelişiyor

Sudan Devlet Başkanı Ömer el-Beşir ile konuğu Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi arasında dün Hartum’da gerçekleştirilen Mısır-Sudan zirvesinde, iki ülke arasındaki işbirliği alanlarında önemli toplantılar yapıldı.

Zirve, gerçekleştirilen bir dizi toplantı ve görüşmenin ardından nihai bir bildiri ile 12 işbirliği ve mutabakat anlaşmasının imzalanmasıyla sonuçlandı. Cumhurbaşkanı Sisi ile birlikte 12 Mısırlı bakanın da bulunduğu toplantıyı “Mısır kabinesinin Hartum’daki toplantısı” olarak nitelendiren Beşir, “Mısır’daki Bakanlar Konseyi için Hartum’u hazırladım” ifadelerini kullandı.

Beşir, Sisi’nin ziyaretine ilişkin “eski ilişkileri ve sürekli bağları güçlendirmeye yönelik bir adım” değerlendirmesine bulunarak, bu adımın Sudan ve Mısır halkının duygularını ifade ettiğini söyledi. Beşir ayrıca, imzalanan anlaşmaların ve Mısırlı mevkidaşı ile ortaklaşa yapılan önceki anlaşmaların uygulanmasının takip edileceğini taahhüt etti.

İki ülke arasında engeller kaldırılıyor

Sudan Devlet Başkanı Beşir, konuğu Sisi ile yaptığı ortak basın toplantısında, daha önce seyahat özgürlüğü alanında 4 anlaşma imzalandıklarını belirterek, Mısır ürünlerinde bir yıldan fazla süredir uygulanan ticari ambargonun ve iki ülkenin sınırları boyunca gerçekleşen geçişlere yönelik engellerin kaldırılacağını açıkladı.

Kahire ve Hartum’un iki ülkeyi çeşitli yollarla birbirine bağlamaya çalıştığını kaydeden Sudan Devlet Başkanı, “Şu anda elektrik bağlantısı tamamlanmak üzere. Her iki ülkedeki vatandaşların geçişini ve alışveriş hareketliliğini kolaylaştırmak için Mısır demiryollarını Sudan demiryollarına bağlamak için çalışıyoruz. Birlikte hareket ederek iki ülke halkının çıkarlarını gerçekleştirilebiliriz ve yetkililer ile vatandaşların bu husustaki arzularını karşılayabiliriz” dedi.

Buna karşılık, iki lider arasındaki siyasi iradenin ülkeler arasındaki ilişkilerin gelişmesi için büyük bir itici güç olduğunu dile getiren Cumhurbaşkanı Sisi, Yüksek Başkanlık Komitesi toplantılarının ikinci oturumunun bu ortak iradeyle neticelendiğini belirtti.

Sisi, iki ülke arasındaki ilişkilerin kayda değer gelişmeler gösterdiğini belirterek, “Her iki ülkenin sahip olduğu insan kaynakları ve doğal kaynaklar, nadir olarak dünya üzerindeki herhangi iki komşu ülkede bulunabilir” dedi.

İki ülke arasında sıkı diplomasi

Sisi, son altı ay içinde, “Dörtlü Toplantı, Siyasi İstişare Komitesi toplantısı, Nil Suyu için Daimi Teknik Komisyonu toplantısı, Kara Geçişleri toplantısı ve Konsolosluk Komitesi toplantısı” gibi iki ülke arasında bir dizi toplantılar gerçekleştirildiğini ve farklı düzeylerde komiteler oluşturulduğunu kaydetti. Ayrıca bu toplantıları, 2016 yılında iki ülke arasında imzalanan stratejik ortaklık belgesinin uygulanmasına ilişkin ortak eylem fırsatları olarak değerlendirdi. İki ülke arasındaki elektrik şebekelerinin bağlanması hususunda değerlendirmelerde bulunan Sisi, bu durumun, iki ülke arasındaki işbirliği ilişkilerini yeni bir aşamaya taşıyacağını, ticaret ve yatırıma yönelik fırsatları arttıracağını kaydetti.

Mısır Cumhurbaşkanı, Hartum’daki cumhurbaşkanlığı komitesi toplantılarının iki ülke arasındaki entegrasyonun geleceğini belirleyeceğini belirterek, toplantının binlerce insanın hayatını kaybetmesine sebep olan ve on yıllardır süren çatışmaların yaşandığı bir zamanda gerçekleştirildiğine dikkat çekti.

Sisi, Güney Sudan ile bir barış anlaşmasının imzalanmasıyla sonuçlanan bölgedeki güvenlik ve istikrarı sağlamaya yönelik olan Sudan çabaları hususunda övgüde bulundu. Kızıldeniz bölgesinde Arap ve Afrika ülkeleriyle koordinasyon içinde güvenliği sağlamaya dönük çabaların devam edeceğine dair söz veren Sizi, barış ve kalkınma çağının bir göstergesi olarak gördüğü Afrika Boynuzu’ndaki gelişmeleri olumlu olarak niteledi.

Kahire’de önemli toplantı

Cumhurbaşkanı Sisi’nin belirttiğine göre, tarihleri henüz taraflarca belirlenmemiş olan Yüksek Başkanlık Komitesi’nin sonraki toplantıları Mısır’ın başkenti Kahire’de gerçekleştirilecek.

Mısırlı ve Sudanlı halkları bir araya getiren şeyin, tarih boyunca uzanan güçlü bir kültürel ve sosyal bağlar olduğunu dile getiren Sisi, bunun, imzalanan anlaşmaların uygulanmasına yönelik yeni bir başlangıç noktası oluşturduğunu belirtti.

Sisi, Mısır’ın Sudan ile olan stratejik ve tarihsel ilişkilerinden gurur duyduğuna işaret ederek, bu ilişkileri güçlendirmeye ve özellikle kalkınma düzeyinde çeşitli yönlerini geliştirmeye devam etmeye istekli olduğunu ifade etti.

Öte yandan, Mısır Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Büyükelçi Bassam Radi, Mısır-Sudan arasında gerçekleştirilen başkanlık komitesi toplantılarının iki ülke arasındaki ikili işbirliğinin gözden geçirilmesine tanık olduğunu söyledi. Bunlar, 2016 yılında iki ülke arasında imzalanan stratejik ortaklık belgesinin uygulanmasının bir parçası olarak gerçekleştirildi. Taraflar, elektrik bağlantıları ve demiryolu hatları projeleri de dahil olmak üzere iki ülke arasında mutabakata varılan başlıca stratejik projeleri harekete geçirmek için atılan adımları memnuniyetle karşıladı. Mısır ve Sudan arasındaki ilişkilerde niteliksel bir sıçramayı tetikleyebilecek olan bu projeler, iki dost ülke arasında daha fazla ortak üretim ve hizmet projesinin uygulanmasını teşvik edecektir.

Her iki devlet başkanı, bir dizi anlaşmanın ve mutabakat zaptının imzalanmasına tanık olurken, bu anlaşmalar ve programlar arasında şunlar yer alıyor:

“Bahçe bitkileri üretimi için ortak bir plantasyon kurulmasına yönelik bir protokol, Mısır Tarım ve Arazi Islahı Bakanlığı ile Sudan Tarım ve Orman Bakanlığı arasında güz tırtılı ile mücadele alanında imzalanan mutabakat zaptı, Mısır ve Sudan hükümetleri arasındaki deneyim alışverişinde işbirliği için bir mutabakat zaptı, Mısır Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Çalışmalar Enstitüsü ile Sudan Dışişleri Bakanlığı Diplomatik Çözüm Eğitim ve Destek Merkezi arasında bir mutabakat zaptı, Mısır İşgücü Bakanlığı ile Sudan Çalışma, İdari Reform ve İnsani Kalkınma Bakanlığı arasında 2019-2020 yılları arasında teknik işbirliği programı, 2018-2020 yılları arasında sağlık alanında bir yürütme programı, gençlik ve spor alanında işbirliği için bir yürütme programı, 2018’den 2021’e kadar iki ülke arasındaki yükseköğretim ve bilimsel araştırma alanında işbirliği anlaşması için bir yürütme programı, Mısır İhracat Kalkınma İdaresi ile Sudan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nın Dış Ticaret Noktası arasında bir mutabakat zaptı ve Mısır Ulusal Medya Kurumu ile Sudan Radyo ve Televizyon Genel Kurumu arasında 2018-2020 yılları içerisinde radyo ve televizyon alanında bir yürütme programı.”

12 mutabakat zaptı imzalandı

İki ülke liderleri düzeyinde kurulması kabul edilen Ortak Bakanlık Komitesi Çarşamba günü Hartum’da bir araya gelmiş ve komiteler arasında yapılan toplantılarda iki ülke arasında elektrik ve demiryolu bağlantıları, gıda güvenliği programları, altyapı, sağlık, eğitim ve kültür alanlarını kapsayan 12 mutabakat zaptı imzalanması kararlaştırılmıştı.

Mısır ve Sudanlı liderler, iki ülke tarafından hassas olarak kabul edilen meseleler hakkında görüşmelerin gerçekleşip gerçekleşmediğine dair gazeteciler tarafından sorulan bir soruya ise cevap vermedi.

Bunlar arasında; Halayib Üçgeni’ndeki sınır anlaşmazlığı meselesi, Nahda Barajı meselesi, Sudanlı kaynakların Mısır makamlarının bir yıldan fazla bir süre önce el koyduğunu söyledikleri maden kaynakları meselesi gibi konular bulunuyor.

Ancak Dışişleri Bakanı tarafından yapılan açıklamada, masadaki her konu hususunda diyalog ve anlaşma sağlanabileceği kaydedildi. Açıklamanın devamında, görüşmeler sırasında başta Libya dosyası olmak üzere bölgesel ve uluslararası dosyaların tartışıldığı ve bunlar üzerinde koordinasyon sağlandığı belirtildi.

Sudan’ın Ocak ayında Kahire’den büyükelçisini geri çekmesiyle birlikte ilişkilerdeki gerginlik tavan yapmıştı. Sudan, bu adımına ilişkin herhangi bir neden belirtmezken, Mısır Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, Sudan’ın bu tutumunun sebebinin Halayib meselesi olduğu kaydedilmişti. Ancak, iki ülkenin dışişleri bakanları ve istihbarat başkanları arasında Kahire’de gerçekleştirilen dörtlü toplantıyı takiben Sudan Büyükelçisinin Mart ayında Kahire’ye geri dönmesi ilişkileri normalleşirdi. Daha sonra, iki devlet başkanı arasında karşılıklı ziyaretler gerçekleşti. Bunların sonuncusu Sisi’nin Temmuz ayında Hartum’a yaptığı sürpriz bir ziyaretti.