Putin, Özbekistan ile ilişkileri taçlandırmak için Taşkent’e gitti

Taşkent: Şarku’l Avsat

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Özbek mevkidaşı Şevket Mirziyoyev dün Taşkent’te düzenledikleri basın toplantısında birbirine övgülerde bulundu. Özbekistan lideri Mirziyoyev, Putin’in takip ettiği “sağduyulu siyaseti” methederken Taşkent ile ilişkileri güçlendirmek için harcadığı kişisel çabalara da övgüde bulundu. Putin de “Söz verdiklerimizi yapacağız” diyerek Özbekistan’da yaşanan köklü ve hızlı değimin ülke ekonomisi ve toplumu için gereken reformları yansıttığını belirtti. “Özbekistan sadık müttefikimiz ve stratejik ortağımızdır. İlişkilerimizi güçlendirecek her şeyi yapacağız” ifadelerini kullandı.

Kremlin Danışmanı Yuri Uşakov Putin’in Taşkent ziyareti öncesinde yaptığı açıklamada “Özbekistan en önemli ekonomik ortaklarımızdan. İki ülke arasındaki ilişkiler güçlü” demişti.

Uluslararası alanın önde gelen pamuk ihracatçısı ülkelerinden olan Özbekistan aynı zamanda önemli doğalgaz kaynaklarına da sahip konumda.

Rusya ve Özbekistan Cuma günü yaptıkları açıklamada Putin’in Taşkent’e yaptığı ziyarette iki ülke arasındaki işbirliğinin birçok alanda güçlendirileceğini açıkladı. Eskiden Sovyetler Birliğine bağlı olan Özbekistan’ın iki yıl önce dönemin Devlet Başkanı İslam Kerimov ölmüştü. İki ülke arasındaki işbirliği ekonomi, akaryakıt sektörü, tekstil, kültür, eğitim ve uzay programlarını kapsaması bekleniyor.

İki liderin gerçekleştirdikleri görüşenin sonunda Mirziyoyev “İki ülke arasındaki ilişkiler benzeri görülmemiş şekilde üst düzeye taşındı” dedi. Mirziyoyev, Rus ve Özbek iş adamlarının önünde yaptığı açıklamanın devamında “Rusya ile aramızdaki sağlam ilişkilere ve güvene çok değer veriyoruz. Rusya stratejik ortağımız ve müttefikimiz” ifadelerini kullandı.

Mirziyoyev İki yıl önce göreve geldiğinde önemli ekonomik ve siyasi reformlar gerçekleştirme vaadinde bulunmuş, turizm alanında yaşanan boşluğun ardından yatırımcıları ve yabancı turistleri ülkeye çekmek için çaba harcamıştı. Putin ve Mirziyoyev geçtiğimiz haziran ayında Çin’de bir araya gelmiş ve Putin Özbekistan Başbakanı’na övgüde bulunarak “İki ülke arasındaki ilişkilerin daha iyiye gitmesi yolunda birçok değişiklik yaptı” demişti.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Özbekistan’da büyük bir kalabalık tarafından karşılanırken Taşkent sokaklarına “Ey Aziz Rus Dostlar! Özbekistan’a hoş geldiniz” yazılı pankartlar asıldı.

Putin, bu ziyaretten önce en son 2016’da Devlet Başkanı İslam Kerimov’un cenaze töreninden birkaç gün sonra Özbekistan’a gitmiş ve Semerkant’ta 25 sene ülkeyi yöneten Kerimov’un kabrine çelenk bırakmıştı. Putin 2016’da gerçekleştirdiği ziyarette Kerimov’un ölümünden üç ay sonra başkanlık koltuğuna oturan Mirziyoyev’i cesaretlendirerek “En sadık arkadaş olarak Ruslara güvenilebileceğini” söylemişti.

Rus Siyaset Uzmanı Konstantin Kalachev, Fransız Haber Ajansı’na (AFP) yaptığı açıklamada “Rusya’nın Özbekistan’da yönetimin yeni başkanın elinde ne kadar kalacağını bilmesi için süreye ihtiyacı var. Tabii gerçekten de ülkenin yönetimi elindeyse” dedi. Birçok zirvede Mirziyoyev ile bir araya gelse de söz konusu nedenden dolayı Putin’in Özbekistan’ı ziyaret etmek için iki sene beklediğini söyledi.

Özbekistanlı Siyaset Analisti Rafael Starov da “Kerimov, belirli bir mesafe koyarak iki ülke arasındaki ilişkilere öncelik verirken bugün iki ülke arasında fiili bir yakınlaşmaya şahit oluyoruz” ifadelerini kullandı.

Moskova’da İslam Kerimov’un ölüm yıldönümü için bir tören düzenlendi. 2016’da seçilen Özbekistan Başbakanı Mirziyoyev bunun çok önemli bir işaret olduğunu söylerken Putin’e Özbekistan halkı adına minnetlerini sundu.

Rusya – Özbekistan ekonomik ilişkileri

Özbekistan Ekonomi Bakanlığı’ndan yapılan açıklamaya göre Taşkent’te perşembe günü başlayan Rusya-Özbekistan ekonomi forumunda toplamı 1,27 milyar dolar değerine varan birçok anlaşma imzalandı. Putin’in deyimiyle “sıcak ve dostane bir ortamda” gerçekleşen ziyaretteki ana hedef Özbekistan’da yapılacak olan ve yapımı Rus merkezli Devlet Nükleer Enerji Şirketi Rosatom’a devredilen bir nükleer tesis inşa edileceğine dair ilk işaretleri vermekti. Forum ise büyük bir oranda sembolikti. Çünkü Rosatom ve Özbekistanlı ortağının şantiye kurulacak yerin seçilmesi hedefiyle birçok bölgeyi incelemesi gerekiyor.

Putin yapılması planlanan söz konusu nükleer tesisin sadece Özbekistan’a değil, tüm bölgeye enerji alanında istikrar getirmesinin beklendiğini söyledi. Tesisin Özbekistan’ın elektrik ihtiyacının yüzde 20’sini karşılaması beklenirken bu adımla ülkenin gaz ihtiyacının azaltılması ve daha fazla doğalgaz ihraç etmesi hedefleniyor. Rosatom Genel Müdürü Alexey Likhachev, televizyondan yaptığı açıklamada “Rosatom’un bu tarihi kararın uygulanmasına ortak olması büyük bir şereftir” dedi.

Projenin maliyeti yaklaşık 11 milyar dolar. Kremlin’den yapılan açıklamada nükleer tesisin ilk reaktörünün 2028 yılında faaliyete geçeceğini belirtildi. Söz konusu nükleer tesis Orta Asya’da bir ilk olacak. Öyle ki 1986 yılında yaşanan Çernobil felaketi ile Kazakistan’da yapılan nükleer silah denemeleri hafızlardaki yerini koruyor.

Rusya’da halihazırda yaklaşık 2 milyon Özbek göçmen çalışıyor. Rus siyaset uzmanı Kalachev, söz konusu göçmenlerin ülkelerindeki ailelerine gönderdikleri malların Özbekistan ekonomisi için önemli bir yere sahip olduğunu belirtirken iki ülkenin aradaki askeri işbirliğini de güçlendirmeye devam ettiğini vurguladı.
Mirziyoyev her ne kadar selefi Kerimov gibi hiçbir ülke ile askeri müttefiklik kurmama politikasını sürdürse de Rusya ve Özbekistan kısa bir süre önce iki ülkeye ait askeri uçakların birbirlerinin hava sahasını kullanmasına yönelik bir anlaşma imzalamıştı. Yine Rusya, Özbekistanlı askerlerin eğitimine ortak olurken Özbekistan’da birçok kez Rus ordusunun tatbikatlarına katıldı.

Rusya Savunma Bakanı Sergey Şoygu, ekim ayının başında Taşkent’e gerçekleştirdiği ziyarette Özbekistan için “Rusya’nın stratejik ortağı” ifadelerini kullanmıştı. Siyaset uzmanı Kalachev konuya dair yaptığı değerlendirmede “Ortakların müttefike dönüşmesi için Rusya’nın Özbekistan’ın ilk ortağı Çin ve Taşkent ile stratejik ortaklık kurmaya çalışan ABD’nin etkisini azaltması gerekiyor” dedi.