Suudi Arabistan’daki Iraklılar ve Irak’taki Suudiler

Suudi Arabistan’ın Irak ile ilişkilerinin iyi ve gelişmiş olması, geleneksel ve gerçek bir durumdur. Bunun tersi ise yanlış ve anormaldir. Tarihin doğuşundan bu yana ekonomik, sosyal ve tarihi ilişkiler Irak’ı, Arap yarımadasının halkıyla özellikle Necid ve Lahsa’yla birbirine bağlamıştır.

Kral Selman bin Abdulaziz’in Irak Başbakanı Haydar el-İbadi’nin başında bulunduğu Irak heyetine ve ABD Dışişleri Bakanı Rex Tillerson’a yaptığı konuşmasında, “Suudi Arabistan’ı Irak’la birbirine bağlayan şey, sadece komşuluk ve ortak çıkarlar değil; aksine kardeşlik, kan, tarih ve kader bağlarıdır” dedi.

Bu sözler iltifat değil; tam tersine geçmiş ve günümüze dair gerçek ve büyük delillerdir.  Bu bağlamda size Suudi Arabistan’a hizmet etmiş Iraklılar ve Irak’a hizmet etmiş Suudi Arabistanlılar hakkında çarpıcı örnekler vereceğim.

Kral Abdulaziz’in sarayında Suudi Arabistan devletine tam bir ustalık ve ihlâsla hizmet eden üst düzey Iraklı şahsiyetler vardı. Bu şahsiyetler arasında Musul el Hadbaa halkından olan Abdullah Demluci var. Ülke Suudi Arabistan Krallığı diye isimlendirilmeden önce Demluci, 1928 yılında Necid ve Hicaz sarayını temsil etmişti.

Ülkesi Irak’a döndüğü ve Irak hükümeti kendisini birtakım siyasi makamlara tayin etmeye karar verdiği zaman Demluci, Kral Abdulaziz’in bundan etkilenebileceğinden dolayı biraz çekindi. Çünkü kendisi, Kral Abdulaziz’e hizmetlerde bulunmuştu. Fakat Ebu Türkî, her zaman olduğu gibi anlayışlı ve hoşgörülüydü. Irak’a başarı ve hayır temennilerinde bulundu.

Iraklı tarihçi Necdet Fethi Safve bu duruma şöyle yorum yapıyor: “Bu, ferahlığın, ileri görüşlülüğün ve Kralın vasıflarından olan toleransın bir göstergesidir.”

Necef halkından olan (El Seyyid) Muhammed Said el-Habubi, en önemli Iraklı şairlerden birisidir. ‘Çağdaş Irak’ın Mütenebbisi’ olan Muhammed Muhanned el-Cevahiri’nin hocasıdır. el-Habubi, babası ve amcasıyla beraber 1864 yılında Suudi Arabistan’ın Hail şehrine göç etti. Babası ve amcasıyla beraber Hail’de meşhur Irak Müşahede mahallesinde üç yıl yaşadı. Aşağıdaki beyit Necid’e özlem duyan şiirlerinden birisidir:

Ey Necid sakinleri! Sizleri seviyorum.

Göç ederseniz niçin göç edeceksiniz? Niçin?

Irak’a hizmet eden Suudilere gelince bu kişilerden en meşhuru Abdullatif Paşa el-Mendil’dir. Babası Irak’ta Kral Abdulaziz’in temsilcisi olarak Necid’deki Sudayr’dan göç etti.

Osmanlı döneminde Basra vilayet meclisine üye oldu. Yaptığı hizmetler arasında Basra’ya elektrik ve içme suyu getirmek gibi faaliyetler var.

Abdullatif el Mendil, 1920 yılında Abdurrahman el-Nakib başkanlığında ilk Irak kabinesine Ticaret Bakanı olarak atandı. Daha sonra İkinci Abdulmuhsin el-Sadun kabinesine Vakıflar Bakanı olarak atandı (Kasım 1922). 1924 yılında Basra’dan kurucu meclis üyeliğine seçildi. 1929 yılında Meclis-i Ayan’a üye oldu. Haşim el-Rifai ve Süleyman el-Dahîl gibi başka isimler var; ancak vizyon genişledikçe ifadeler azalıyor.