Veliaht Prens’den Suudi Arabistan ekonomisi ile ilgili açıklamalar
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Bloomberg kanalının Suudi Arabistan ekonomisi, reformlar, işsizlik, yabancı yatırım ve 2030 hedefleri ile ilgili sorularını cevapladı. Veliaht Prens ile yapılan röportajın ilgili kısmı şu şekilde: Bloomberg: Biraz da ekonomiden konuşalım. Yanlış ha
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, Bloomberg kanalının Suudi Arabistan ekonomisi, reformlar, işsizlik, yabancı yatırım ve 2030 hedefleri ile ilgili sorularını cevapladı.
Veliaht Prens ile yapılan röportajın ilgili kısmı şu şekilde:
Bloomberg: Biraz da ekonomiden konuşalım. Yanlış hatırlamıyorsam reformlar hakkında konuşmaya yaklaşık 3 yıl önce başladınız. Bu dönemde farklı bir yolla gerçekleştireceğiniz herhangi bir şey var mıydı?
Veliaht Prens: Elbette. Herhangi bir hükümet, şirket veya takım, zamanla tecrübe edinir. Bu insani bir şeydir. Haliyle birtakım hatalar ve kayda değer başarılar olacaktır. Tabi eğer doğru yola yönelmişseniz. Bunun için bence son üç sene gayet iyiydi. Sunduğumuzdan daha iyisini yapamayız. Ekip ve tüm sisteme dair çok şey öğrendik. Bu yönde ilerlemeye ve gelişmeye devam edeceğiz. Burada önemli olan ana resmin, temel hedeflerin ve planın var olmasıdır. Biz bunu geliştirmeyi ve işi bu yönde devam ettirmeyi sürdürüyoruz. Bu açıdan herhangi bir değişiklik yok.
Bloomberg: Görüştüğünüz hükümetlerin çoğunun hep beklentileri yönetmek ile alakalı bir sorunu vardı. Farklı görüşler söz konusu. Ya zirveyi hedeflemeniz ya da sadece sunabileceğiniz şeyi hazırlamanız gerektiğini bilmeniz gerekir. Siz oldukça yüksek hedefler koydunuz.
Veliaht Prens: Tabii. İnsanların, çalışanların, bakanların ve tüm ilgili kişilerin motivasyonunu canlı tutmalısınız. Eğer çıtanız düşük olursa bu, hedefinizin basit olduğunu anlamına gelir; bunu gerçekleştirmek için ciddiyetle çabalayacak kimsenin olmadığı anlamına gelmez. Hedeflerinizi yüksek tutmalı ve olabildiğince gerçekleştirmeye çalışmalısınız. Biz hedeflerimizin yüksek olduğunu açıkça söyledik. Tamamını gerçekleştirirsek harika olur. Çoğunu gerçekleştirirsek yine güzel olur. %50’sini gerçekleştirsek bile iyi olur! Hiçbir şey yapmamaktan çok daha iyidir. Hedeflerimizi yüksek tutmamızın bir sakıncası yok.
Bloomberg: Olay sizin güvenilirliğinize kaldı diyelim. Bütçe dengesi için 2019 tarihini ve işsizlik oranı için %9 oranını vaat ettiniz. Rüzgâr, geminin istemediği yönde eserse bundan geri adım atmanız gerekir mi?
Veliaht Prens: Bütçe dengesi için 2023 tarihini söz vermiştik sanki.
Bloomberg: Şimdi öyle. Ama aslında 2019’du.
Veliaht Prens: Evet. Merkez Bankası ve Dünya Bankası da dahil olmak üzere pek çok banka ve kurumdan ekonomi için daha fazla harcayabileceğinize dair tavsiye alıyorsanız; bu harcamayı neden erteleyelim? Bu parayı harcadık ve stratejimizi yeniden tasarladık. Bunun için bütçemizi artırmak ve harcama yapmak adına 2023 olarak değiştirdik. Suudi Arabistan’da iş fırsatlarının çok olduğundan, yatırım ve ekonomik büyümenin varlığından emin olmak için.
Bloomberg: Siz beklentileri çok yüksek konumlandırdınız. Ama şimdi işsizlerin, sizin gerçekten de işsizlik oranını düşürme yolunda olduğunuzu düşünmelerinden çekiniyorsunuz. Nitekim şu an yükseliyor ve bu oran öncekinden fazlalaşıyor.
Veliaht Prens: Evet, hâlihazırda %13 civarlarında. Ancak ekonomiyi yeniden yapılandırmak için iki yıl geçirdik; elbette ki bunun yan etkileri olacaktır. Yan etkiler olmadan yeniden yapılandırma gerçekleştirmeniz mümkün değil. Bu da ekonomiyi yeniden yapılandırmanın yan etkilerinden bir tanesi.
Ancak bugün çok daha güçlüyüz. Bugün, Suudi Arabistan Krallığı’nda bir ilk olarak 1 trilyon dolar artan 2019 bütçesinden bahsediyoruz. Şu an bütçe 1.1 trilyon dolara ulaşmış durumda. Aynı şekilde gelirlerdeki ya da petrol dışı gelirlerdeki artış %300’e vardı. Dolayısıyla 100 milyar riyalden 300 milyar riyale doğru bir artış var. Bundan sonra sorunları çözmede daha başarılı olabiliriz.
Bana kalırsa işsizlik oranı 2019’dan itibaren düşüşe geçecek ve 2030 vizyonunda hedeflendiği üzere %7’ye kadar gerileyecek.
Rakamlara bakacak olursanız bu daha da ilgi çekici. Erkekler arasındaki işsizlik oranı, %5 ila 6 arasında ki bu normal orana oldukça yakın bir rakam. Kadınlar arasında işsizlik oranı ise %20’den fazla. Bu oran içerisinde iş aradıkları halde işsiz kalanların veya iş aramayanların sayısı nedir bilmiyorum. Biz inanıyoruz ki iş fırsatları 2019 yılından itibaren artmaya başlayacak. Belki de 2018’in sonundan itibaren, kim bilir.
Bloomberg: İstihdam yaratmadan bahsedelim. 2030 Vizyonu, özel sektöre imkân tanımaya odaklanıyor. Özel sektörün iş imkânı yaratması için özel sektör alanında bir büyümenin olması gerekir. Ekonomi yeniden yapılanma sürecinde olduğu için büyüme biraz yavaşladı. Yeniden resmi istihdam yaratılır mı ve insanlar bunu 2030 Vizyonu’na aykırı olarak görürler mi; ne diyorsunuz?
Veliaht Prens: Hükümette gördüğümüz oran, çalışanlar için devlet bütçesinden harcadığımız tutarların oranıdır. Bundan dolayıdır ki 2015-16’da çalışanların maaşları, bütçemizin %50’sini oluşturuyordu. Eğer yanlış bilmiyorsam şimdi bu oran, %42. Sanıyorum 2020 yılında %40’ın altına düşecek. Ana hedef, hükümetin resmi istihdam için harcadığı paranın 2030 yılında %30 dolaylarında olmasıdır.
Bu yüzden bu harcamanın hacmi bizim için önemli olmayacaktır. Nitekim % 40’ın aşağısına düşecek ve 2030 yılında da %30’a yaklaşacak. Çünkü bütçemiz ve harcamalarımız, devlet çalışanlarına yönelik harcamalarımızdan çok daha fazla olacak.
Elbette Suudi Arabistan Hükümeti, ülkedeki, ordudaki, güvenlik kurumlarındaki ve heleki eğitimdeki ihtiyaçlardan ötürü halen çok sayıda istihdam yaratma ihtiyacı içerisindedir. Aynı şekilde yeni kurulan spor ve farklı pek çok alanlarda da. Bundan dolayı ekonomi, ülke ve halk bu hizmetlere gereksinim duyuyor. Ve tabi biz de bu istihdamı yaratacağız. Bizce özel sektördeki iş imkânları zamanla artış gösterecek.
Bloomberg: Siz özel sektör ve yabancı yatırımcıların ekonomideki gelecek ve değişim vizyonunun önemli bir parçası olmasını isteyeceksiniz. Şurası net ki yatırımcıların güven duyması oldukça önemli. Ritz Carlton tutuklamalarının yatırımcıların güveni üzerinde bir etki bıraktığını düşünüyor musunuz? Bu konu illa ki konuşulmuştur.
Veliaht Prens: Bu konuda pek çok söylenti ortaya çıktı ama ben güven zedelenmesi olduğunu düşünmüyorum. 2018’in ikinci çeyreğinin sonunda Suudi borsasındaki net yabancı yatırım, 2017 yılının aynı dönemine kıyasla % 40.4 oranında yükseldi.
Bloomberg: Doğrudan yabancı yatırım, toplamda büyük oranda geriledi ama.
Veliaht Prens: Evet, 2017 yılında 2016’ya göre % 80 düştü. Ancak 2018 yılında 2017 yılına göre %90 artacak. Bu, ilk yarı için verilen orandır ve tüm yatırımları kapsayacaktır. 2017’deki % 80’lik düşüşe gelince… Bizim kanaatimize göre Krallık şirketinin yabancı yatırımcılardan hisse almak yoluyla Suudi-Fransız bankasının bir kısmını devralması sonucu paranın büyük kısmını dışarıya kaçırdı.
Şuna da işaret etmek gerekir ki dünya çapında doğrudan yatırımdaki düşüş, 2017 yılında %20’den fazla oldu.
Bloomberg: Ancak bölgede genel olarak arttı.
Veliaht Prens: 2018 rakamlarına bakalım… 2017 rakamlarından %90 daha fazla. Bu demek oluyor ki biz doğru yolda ilerliyoruz.
Bloomberg: Yılın herhangi bir döneminde böyleydi.
Veliaht Prens: Bu artış, 2017 yılının ilk iki çeyreğine kıyasla yılın ilk iki çeyreğindeydi.
Bloomberg: Sizce bu artışın bir kısmı petrol dışı alanlarda da oldu mu? Zira petrol fiyatları, petrol yatırımlarının çoğu için tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı. Önemli olan petrol dışı doğrudan yabancı yatırımdır.
Veliaht Prens: Bize göre her ikisinde de oldu. Sanırım bundan iki hafta sonra güzel bir anlaşma yapacağız ve tutarı da yüksek olacak. Bu anlaşma, petrolden çok uzak bir alanda olacak ve Yatırım Geleceği Girişimi Konferansı’nda tamamlanacak. Bununla birlikte daha sonra duyurusu yapılacak olan başka anlaşmalar da olacak.
Bloomberg: Hangi alanda olacağına dair bilgi alabilir miyiz?
Muhammed b. Selman: Petrol dışı bir alan.
Bloomberg: Teknoloji alanında mı?
Veliaht Prens: Belki. Ama Suudi Arabistan’da ve büyük tutarlı olacak.
Bloomberg: Bu, otomotiv sektörü ile ilgili mi?
Veliaht Prens: Göreceğiz. Dediğim gibi sadece iki hafta sonra.