Yemen’de ekonomiyi kurtarma hamleleri sürüyor

Para birimindeki değer kaybını ve gıda fiyatlarındaki artışı protesto etmek amacıyla Yemen’in birçok şehrinde başlayan protestolar bugün de devam ediyor. Yemen Cumhurbaşkanı Abdurabbu Mansur Hadi, hem sağlık kontrollerinden geçmek hem de Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 73. Oturum toplantısına katılmak üzere düzenleyeceği ABD ziyaretinden önce Aden’de acil bir toplantı düzenledi.

Toplantıya Cumhurbaşkanı Yardımcısı Ali Muhsin el-Ahmer ve Başbakan Ahmed bin Dağr’ın yanı sıra Cumhurbaşkanı Hadi tarafından Yemen’deki ekonomik sorunları çözülmesi için oluşturulan Ekonomi Komisyonu Başkanı Hafız Miad ile komisyon üyeleri de katıldı.

Protestolar sürüyor

Dün başlayan halk protestoları dalgası ülkenin güneyindeki şehirlere de yayıldı. Aden, ed-Dali, Lahic ve Şebve gibi şehirlerde gösteriler devam ederken Hadramevt bölgesindeki Seiyun ilinde de protesto protestolar vardı. Doların 600 bin riyal olmasını ve gıda fiyatlarındaki artışı protesto eden göstericiler sokak ve caddelerin girişlerini kapattı. Abyan bölgesindeki şehirlerde de halk ana caddelerden bazılarında geçişlere izin vermedi.

Dün Aden’deki protestolar sırasında sokaklara ve caddelere barikat kurulmasının yanı sıra dükkanların da kepenk kapatması kenti felç etti. Yemen riyalinde yaşanan büyük değer kaybına ilişkin sloganlar atan protestocular, yükselen gıda fiyatları ile riyaldeki çöküşün durdurulması için meşru hükümetin acilen tedbir almasını talep etti.

Şarku’l Avsat’ın hükümet kaynaklarından edindiği bilgilere göre Ekonomi Komisyonu ile hükümet yetkililerinin bir araya geldiği toplantıda maaşlara yüzde 30’luk bir zam yapılmasının yanı sıra yerel para birimdeki değer kaybı nedeniyle lüks ürünlerin ithalatının geçici olarak durdurulduğu duyuruldu. Ardından hükümet yetkililerinin öfkeyi dindirmek için bir dizi acil önlem alınmasına karar verildi.

Kaynaklar, Cumhurbaşkanı Hadi’nin hükümet ve Ekonomi Komisyonu’na ülkedeki kötü ekonomik koşulların düzeltilmesi için gerekli çözümlerin bulunması talimatı verdiğini aktardı. Hadramevt, Marib ve Şebve’deki üretim alanlarından petrol ve doğal gaz ihracatının yeniden başlaması için gerekli koşulları sağlamaya çalıştıklarını ve vergiler ile gümrük gelirlerinin yeniden aktif hale getirmenin yanı sıra hükümet harcamalarının kısıtlanması gibi bir dizi karar alındığını belirtti.

Kaynaklar ayrıca Husilerin dövize yönelik spekülasyonlara devam etmeleri ve yasadışı hedeflerini gerçekleştirmek için döviz cinsinden alım-satım işlemlerine kısıtlamalar getirmesi sebebiyle, Cumhurbaşkanı Hadi’nin Başbakan Bin Dağr hükümeti ve Ekonomi Komisyonu’na mümkün olan en kısa sürede ekonomik durumun incelemeye alınması, gıda ve hizmet sektöründe eski istikrarın yeniden sağlanması ve gerekli koşulların sağlanması talimatı verdiğini aktardı.
Şarku’l Avsat’a konuşan üst düzey hükümet kaynaklarına göre Başbakan bin Dağr, hükümet üyelerine Husi darbesinin ardından geçen 3 yıl içindeki para birimindeki değer kaybını görüşmek üzere Riyad’da acil toplantı düzenleme çağrısında bulundu. Zira halk protestoları sırasında dolar 620 bin riyale yükseldi.

Resmi kaynaklar, Cumhurbaşkanı Hadi’in toplantının ardından BM Genel Kurulu 73. Oturumu’na katılmak üzere ABD’ye gittiğini belirtti. Yemen resmi haber ajansı SABA, Cumhurbaşkanı Hadi’nin toplantı sırasında ekonomik durumun bir an önce düzeltilmesi, fiyatlardaki artışın ve dengesizliklerin giderilmesi, halkın yaşam koşullarının iyileştirilmesi ve para biriminde istikrarın sağlanması için herkesi etkili ve hızlı bir şekilde çalışmaya davet etti.

Toplantıda darbeci Husi milisler tarafından başlatılan savaşın gölgesinde ülkesinin karşılaştığı güçlükler ve risklerin büyüklüğüne de dikkat çeken Hadi, bunun sonucu olarak Husi milislerin Merkez Bankası rezervlerine el koymalarının ulusal ekonomiye ve devlet gelirlerine verdiği zarara işaret etti.

Yemen Cumhurbaşkanı süreçte özelikle iki eksende yoğunlaşılması gerektiğini söyledi. Bunlardan ilki çeşitli alanlarda tüm prosedürlerin kabul edilmesiyle gelirlerin artırılması. Söz konusu süreçte ayrıca vergi ve gümrük başta olmak üzere tüm devlet gelirlerinin Merkez Bankası’na aktarılması hedefleniyor. Cumhurbaşkanı Hadi ayrıca Marib, Şebve ve Hadramevt’te bulunan petrol sahalarından çıkarılan petrolün en-Neşime ve ed-Dabbe limanları üzerinden ihraç edilmesi ve Şebve’deki Bilhaf Limanı’ndan da gaz ihracatına başlanmasını istedi.

Hadi, odaklanılması gereken ikinci önemli başlık olarak da giderleri gösterdi. Yemen Cumhurbaşkanı, devlet harcamalarının sınırlandırılması, önceliklerin belirlenmesi, ekstra masrafların sonlandırılması ve kamu fonları üzerindeki kontrol mekanizmalarının harekete geçirilmesi için bir vizyon geliştirmeye çalıştıklarını kaydetti.

SABA’nın aktardığı bilgiye göre toplantıda emekliler ve çalışanların maaşlarına da zam kararı alındı.

Ancak son iki günde döviz kurunda yaşanan büyük dalgalanma, temel gıda maddelerini temin eden toptancıların yerel para birimi ile değil döviz cinsinden satış yapma kararı almalarına neden oldu. Aden Merkez Bankası, daha önce para biriminin çöküşüne karşı alınacak bir dizi önlem sunmuş, yine de alınan tedbirler ekonomideki hızlı düşüşe engel olamamıştı.

Gözlemcilere göre hükümetin petrol ve doğalgaz alanlarında tam kapasiteyle yeniden ihracata başlamaması halinde para biriminin değer kaybını engelleyecek gerekli likiditeyi elde etmesi zor görünüyor. Yapılan yorumlar ayrıca yurt dışından ürünler ithal etmek için özel bir mekanizmanın oluşturulması, Husilerin sürdürdüğü para spekülasyonun engellenmesi ve gümrük vergileri gibi diğer yerel kaynakların aktif hale getirilmesi gerektiği yönünde.