Yemen’de kötüye giden ekonomi halkı sokaklara döktü

Yemen’in yerel para birimi riyalde yaşanan büyük değer kaybı, dün farklı şehirlerde halk protestolarının yaşanmasına neden oldu.

Göstericiler, meşru hükümetin, ekonominin çöküşünü durdurmak ve gıda ürünlerinin fiyatlarındaki artışı engellemek için müdahalede bulunmasını istediler. Hükümet son olaylar ışığında bankacılık sektörüne istikrar getirecek çözüm yollarını ve fiyatların eski haline getirilmesini sağlayacak önlemleri ele almak üzere olağanüstü toplantı çağrısında bulundu. Yaşanan gelişmeler ışığında cumhurbaşkanlığı kararıyla kurulan Yemen Cumhurbaşkanı danışmanı Hafız Miad başkanlığındaki Ekonomi Komisyonu’nun ilk toplantısının Riyad’da yapılması planlanıyor.

Husiler krizden faydalanıyor

Dün Aden, ed-Dali, Lahic ve Şebve gibi şehirlerde yaşanan protesto gösterilerinde hükümetin yerel para birimindeki çöküşü sonlandırmasını isteyen göstericiler bazı ana yolları trafiğe kapattılar. Gösterilerde 1 kişi hayatını kaybetti. Dün sabah erken saatlerde başlayan gösteriler Aden’de hayatı felç ederken, dükkân sahipleri kepenk kapatmak zorunda kaldılar. Akşam saatlerinde ise şehirde sakinlik hâkim olsa da Husi milislerin kontrolü altındaki Sana’da da Husilerin döviz alım-satımını kendilerine yakın şirketlerle yapılmasına zorlamak için döviz satan dükkânları kapatması, şehri büyük bir kıskaca aldı.

Ekonomi uzmanları Husilerin bu davranışlarının para cinsinden spekülasyonlarla döviz stoklama ve yurt dışına silah kaçakçılığı yapmayı kolaylaştırma ile ilgili olduğunu düşünüyorlar. Uzmanlara göre, bu durum Yemen para biriminin çökmesi ve döviz karşısında büyük değer kaybetmesine yol açan başlıca sebeplerden biri. Yemen para biriminin çöküşüne neden olan bu sebeplerin yanı sıra Husiler, kendi kontrolleri altındaki bölgeler ile meşru hükümetin kontrol ettiği bölgeler arasında para transferi yapılması konusunda ciddi kısıtlamalar getirdiler. Ayrıca, Aden Merkez Bankası tarafından basılan yeni banknotların dolaşımını yasaklayan bir genelge yayınladılar.

Rekor düşüş

Dün Şarku’l Avsat’a değerlendirmelerde bulunan bankacılara göre, dolar ve diğer yabancı para birimleri, Yemen riyaline karşı rekor üstüne rekor kırdı. 1 dolar 600 riyalden işlem görürken, Yemen riyali, Husilerin meşru hükümete darbe yaptığı 2014’ten bu yana değerinin yaklaşık 3’te 2’sini kaybetmiş oldu. Aden Şebve, ed-Dali ve Lahic’teki protesto gösterilerinde halk, para biriminin değer kaybı ve ekonomik çöküşün durdurulması için acil önlemler alınması çağrısında bulundular. Bununla birlikte olayları takip eden Şarku’l Avsat, toptancıların çoğunun, dükkânlarını kapattığını ve yerel para biriminde devam eden değer kaybı nedeniyle mal satmayı bıraktığını gözlemledi.

Şarku’l Avsat’a konuşan Sana’daki perakendeci esnaf, toptancıların yerel para birimiyle mal satmayı reddettiklerini ve yalnızca dövizle satış yaptıklarını bununla birlikte Husilerin de kendilerine yönelik tutuklama kampanyası başlatmakla tehdit ettiklerini belirttiler. Husilerin kendilerine yakın firmalarla döviz alış verişi yapılması için kısıtlamalar getirdiğine işaret eden esnaf, Husilerin böylece yakıt ithalatını kontrol altında tuttuğunu ve Kızıl Deniz üzerinden silah kaçakçılığını devam ettirebildiklerini belirttiler.

Riyad’da acil durum toplantısı

Meşru hükümetin kontrolü altındaki şehirlerde yaşanan protesto gösterileri ile ilgili olarak Şarku’l Avsat’a açıklamalarda bulunan hükümet kaynakları, Yemen Başbakanı Ahmed Ubeyd bin Dağr’ın, tüm hükümet üyelerine Riyad’da acil durum toplantısı yapma çağrısında bulunduğunu belirttiler.

Aden Merkez Bankası, daha önce para biriminin çöküşüne karşı alınacak bir takım önlemler sunarken, alınan tedbirler hızla çakılan ekonomiyi frenleyemedi.

Ekonomi Komisyonu konuyu masaya yatıracak

Bununla birlikte yeni oluşturulan ve Cumhurbaşkanı’nın danışmanı Hafız Miad başkanlığındaki Ekonomi Komisyonu üyelerinin bu hafta Riyad’da, paranın çöküşünün sonuçlarını ele alacakları ilk toplantılarını yapmaları bekleniyor. Toplantı sonunda alınan kararlar, Cumhurbaşkanı Abdurrabu Mansur Hadi’nin onayından geçtikten sonra yürürlüğe girecek. Kötü seyreden ekonomiye çözümler bulması için oluşturulan, Ekonomi Komisyonu’nun başına Cumhurbaşkanı Hadi tarafından yönetim ve finansal performans düzeyinde hükümetin başarılı ekonomik silahlarından biri olan Hafız Miad getirildi.

Gıda fiyatları benzeri görülmemiş rakamlara ulaştı

Şarku’l Avsat’a konuyla ilgili görüşlerini aktaran ekonomistler, Yemen riyalinin çöküşünü durdurmak için hükümetin neler yapabileceğine değindiler. Ekonomistlere göre hükümet, petrol ve doğalgaz alanlarında tam kapasiteyle yeniden ihracata başlamadıkça, para biriminin değer kaybını engelleyecek gerekli likiditeyi elde etmesi zor görünüyor. Bununla birlikte yurt dışından ürünler ithal etmek için özel bir mekanizmanın oluşturulması, Husilerin sürdürdüğü para spekülasyonun engellenmesi ve gümrük vergileri gibi diğer yerli kaynakların aktif hale getirilmesi gerektiğine işaret ettiler. Diğer yandan riyaldeki değer kaybı petrol türevlerinin fiyatları gibi gıda ürünleri ve çeşitli malların fiyatlarını da etkiledi. Bu durum, ulaştırma ve haberleşme ücretlerinde artışa neden olurken, gıda fiyatları benzeri görülmemiş rakamlara ulaştı.

Aden’de bulunan Petrol Şirketi, ulusal para biriminin çökmesi sebebiyle benzin istasyonlarında akaryakıt satışının durdurulduğunu duyurdu. Şirket tarafından yayınlanan ve Şarku’l Avsat’ın ulaştığı bildiride, riyalin istikrarını sağlamak için acil çözümler bulunmasının hükümetin sorumluluğunda olduğu ve döviz kurlarındaki manipülasyonun kontrol altına alınması için hızlı ve acil şekilde hükümetin bu konuya el atması gerektiği belirtildi. Açıklamada durumun bu şekilde devam etmesi halinde vatandaşların hayatın her alanında olumsuz yönde etkileneceğine dikkat çekildi.

Şirket, petrol ve türevlerini satın alabilmesi ve bunun için yeterli likiditeye sahip olmasına rağmen, yerel para birimi ve döviz kurları istikrarlı hale gelene kadar, petrol ve türevlerinin satışını askıya aldığını aktardı. Şirketin petrol istasyonlarında 20 litrelik benzin, 6 bin 600 riyale satılırken bu rakam serbest piyasada 8 bin riyale kadar çıkabiliyor. Husi milislerin kontrolü altındaki bölgelerde ise yaklaşık 9 bin riyale (15 dolar) satılıyor.

Husiler için önlem

Başbakan Bin Dağr, hükümetin daha önce devlet bankaları aracılığıyla yurt dışından yapılan havalelerle para biriminin çöküşünü engellemek için aldığı önlemlerin desteklenmesi çağrısında bulundu. Bu önlemler sayesinde döviz temin edilmesinin yanı sıra dövizin simsarlar ve Husilerin eline geçmesinin önüne geçilmesi planlanıyor.

Diğer yandan Husilerin kontrolü altındaki bölgelerde devlet memurlarının maaşları iki yıldır düzenli olarak ödenmezken, meşru hükümetin kontrolündeki bölgelerde maaşların düzenli olarak yatırılması, riyalin çökmesine rağmen bu bölgedeki sakinlerin durumunun daha iyi olmasını sağlıyor. Ancak Aden’e bağlı devlet memurları maaşlarının sadece yarısını alabiliyorlar ve bu rakam onların ihtiyaçlarını zar zor karşılıyor.