Yırtıcı hayvan, avı korur mu?

Mayıs ayında havalar ısındığında ve Alaska’da kutup bölgesinde Tundra ovalarında yaşayan canlılarda çiftleşme mevsimi geldiğinde beyaz göğüslü büyük kaz, kendisini zorlu bir karar almanın eşiğinde bulur. Yere yuva yapmak zorunda olan bu kaz, yumurtasını ve yavrularını kurnaz kutup tilkilerinden ve katil martılardan saklayacağı uzun otların bile olmadığı bu uçsuz bucaksız açık ovada yuvasını nereye yapacaktır?

Erkek ve dişi kaz, yırtıcı hayvanların keşfetmemeleri ümidiyle yuvaları için eğimli bir yer seçerek nöbetleşe yuvayı korurlar. Öyle ki yuvayı koruma işinde erkek kaz, büyük bir rol oynar. Burada kazların yuvalarını ve yumurtalarını korumalarına yardım eden başka bir savunma türü ortaya çıkıyor. Bu, güvenli bir savunma türüdür ama her zaman için güvenli bir savunma türü değildir. Bu savunma şekli, kazın en çetin düşmanlardan korunmak istediği zaman ortaya çıkar.

Bu ilginç olguyu araştıranların çalışmaları, erkek ve dişi kazın, kar baykuşunun çiftleşip yumurtladığı ve yavrularının yumurtadan çıkması için beklediği yuvasının 10 metre uzağına yuva yaptığını gösterdi. Baykuşun yavruları, yavruları için taze ve iştah açıcı bu yiyecekleri getiren babalarının bakışları altında kaz yavruları için örnek bir besin kaynağı teşkil eder. Bu olguyu gözlemleyenler hayretle şu soruyu sordu: Erkek kazlar, hangi tehlikeye atılıyor?

Erkek kar baykuşu, yırtıcı ve şiddetli bir saldırgan olarak bilinir. Kutup tilkileri ve mükerrer saldırılar yapan martılar, kar baykuşunun yuvasına 500 metre yaklaştıklarında bile kar baykuşu, yuvadaki eşini ve yumurtasını bu yırtıcı canlılardan koruyabilir. Beyaz göğüslü kazlar, kar baykuşunun yuvasının yanına yuva yaptıkları zaman baykuşun kendi yuvasını korumasından dolayı yuvaları için karşılıksız bir koruma sağlarlar. Elbette erkek baykuş, bu korumanın bedelini kazlardan bir gün geri ödemelerini bekleyecektir. Kazların ise borçlarını yavruları dışında ödeyebilecekleri başka bir şey yok. Kazlar, koruma karşılığında yavrularını feda ederler mi?

Genellikle kar baykuşunun yumurtası, beyaz göğüslü kazın yumurtası çatlamadan bir ya da iki hafta önce Haziran ayının ortasında çatlamaya başlar. Baykuşun bu süreçte özellikle de sayıları 11’e ulaştığında yavruları için taze yiyecek bulması gerekir. Bundan dolayı erkek baykuşların bir saat boyunca devamlı avlanması gerekir. Çok sayıda kutup kemirgeni toplarlar. Baykuşlar, yavrularının hevesli isteklerini karşılarlar. Yuva, baykuşların ustaca saldırarak avladıkları onlarca kemirgenin bedeniyle dolar. Bu, yavruların hızlı bir şekilde olgunlaşmalarını ve kendilerine güvenmelerini sağlayacak büyük hasat ve harika bir çabadır. Burada kazların yeni çıkan yavruları, baykuşun büyüyen yavruları için bir hedef haline gelir. Korumanın gecikmiş bedeli ödenmeye başlar mı?

İşte burada yaşam ve canlılar için çizilen büyük tasarım, ustalığını gösterir. Baykuş, iki üç gün aralıklarla yumurtlar. Baykuşun yavruları, yumurtadan farklı zamanlarda tek tek çıkar. Kazın yumurtası ise aynı gün içerisinde hepsi çatlar. Baykuşlar, yiyecek için ancak hareketli şeyleri uygun gördüklerinden erkek ve dişi kaz, hemen yavrularını vücutlarıyla örterler. Ayrıca baykuşun yavruları henüz olgunlaşmamışlardır. Gece geçer geçmez ve baykuşun uçmadığı gündüz vakti, yumurtadan çıktıktan sonra yürüyebilen kaz yavruları da dâhil kazın ailesi, denize doğru hareket eder. Diğer yandan kör olarak doğan baykuşun yavruları, uçamazlar ve tamamen anne-babalarına bağlıdırlar.

Kazlar, denize ulaştıklarında baykuşun bir kaz yavrusunu dahi avlaması imkânsızdır. Ancak ailesinden uzakta karada kaybolmuş bir kaz yavrusu varsa o zaman avlayabilir. Buna eş zamanlı olarak kaz sürüleri sağlam ve büyük bir kalabalık oluşturacak hızda yuvalarından çıkarlar. Erkek kazlar, anne ve yavru kazları korurken dişi kazlar da yavrularıyla ilgilenirler. Yırtıcı baykuşun barışçıl kazlardan oluşan canlı kaleye sızması zordur.